Czy abonament RTV jest przymusowym i bezzwrotnym świadczeniem o charakterze publicznoprawnym?

„Otrzymałem wezwanie do zapłaty (1500 zł + odsetki 380 zł) za niepłacony abonament rtv od 2008 roku do dziś. Jednak w tym czasie płacę regularnie co miesiąc operatorowi rachunki za oglądanie m.in. programów TV publicznej. Czy muszę regulować podwójne opłaty za dostęp do tych samych programów? Wydaje się, że to mój operator, któremu płacę powinien mieć umowę z TV publiczną i z nimi się rozliczać m.in. z moich wpłat. Przecież korzystam z TV satelitarnej a nie anteny naziemnej i przez mojego operatora mam dostęp do programów publicznych.”

Kwestie poruszone w treści przedstawionego zapytania stanowią przedmiot regulacji ustawy o opłatach abonamentowych (dalej: „u.o.a.”), a udzielenie prawidłowej na nie odpowiedzi będzie zależne, w szczególności od dokonania prawidłowej egzegezy przedmiotu opłaty abonamentowej oraz ustalenia kręgu podmiotów zobowiązanych do zapłaty.

Odnosząc się do opisanego powyżej stanu faktycznego, przyjęto założenie (bowiem nie zostało wskazane to wprost w treści zapytania a jednocześnie wskazano, iż wezwanie do zapłaty obejmuje także niezapłacone dotychczas opłaty abonamentowe za lata ubiegłe, a nie opłatę za używanie niezarejestrowanego odbiornika, tzw. opłatę karną, która pobierana jest w wysokości trzydziestokrotności miesięcznego abonamentu), iż pytanie zostało skierowane przez osobę fizyczną, która posiada zarejestrowany odbiornik telewizyjny w gospodarstwie domowym.

W świetle obowiązującego stanu prawnego, należy wskazać, iż opłaty abonamentowe pobierane są za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych (art. 2 ust. 1 u.o.a.) w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji (art. 1 u.o.a.). Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 21 ust. 1 ww. ustawy, publiczna radiofonia i telewizja realizuje misję publiczną, oferując, na zasadach określonych w ustawie, całemu społeczeństwu i poszczególnym jego częściom, zróżnicowane programy i inne usługi w zakresie informacji, publicystyki, kultury, rozrywki, edukacji i sportu, cechujące się pluralizmem, bezstronnością, wyważeniem i niezależnością oraz innowacyjnością, wysoką jakością i integralnością przekazu.

Dla zapewnienia gromadzenia środków na ten cel, ustawodawca przyjął domniemanie używania odbiornika przez jego posiadacza, o ile odbiornik ten znajduje się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu (art. 2 ust. 2 u.o.a.), a nadto ustawowy obowiązek rejestracji odbiornika (art. 5 ust. 1) oraz powstanie obowiązku uiszczania abonamentu z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (art. 2 ust. 3 u.o.a.).

Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ww. ustawie powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i na tej podstawie należy określić krąg podmiotów zobowiązanych do zapłaty. Przedmiotowy obowiązek został przez ustawodawcę nałożony na wszystkie podmioty, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli (wyrok NSA w Warszawie z dn. 09.04.2013 r., sygn. akt: II GSK 92/12).

Przedmiotowy obowiązek nie jest natomiast powiązany z faktem korzystania albo nie korzystania z usług konkretnej telewizji. Abonament, będący przedmiotem niniejszych rozważań, nie stanowi wynagrodzenia za korzystanie z jakichkolwiek usług. Takie stanowisko wyraził także WSA w Warszawie w wyroku z dn. 30.08.2007 r. (sygn. akt: III SA/Wa 2437/06), w którym stwierdził, iż „dla obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych nie ma znaczenia, czy podmiot je ponoszący zamierza korzystać, czy też korzysta, bądź nie z programów nadawanych, czy też korzysta z innych niż publiczne mediów.”; a także w wyroku z dnn 04.08.2009 r. (sygn. akt: III SA/Wa 866/09), w którym wskazał, iż: „Opłata abonamentowa jest przymusowym i bezzwrotnym świadczeniem o charakterze publicznoprawnym. Stanowi pozabudżetowy dochód celowy o charakterze publicznym i przeznaczony jest na finansowanie misji publicznej radia i telewizji. Dla obowiązku ponoszenia tej opłaty bez znaczenia pozostaje to, czy podmiot ją uiszczający korzysta lub zamierza korzystać z odbioru nadawanych programów. Nie jest więc dobrowolnym uczestnikiem takiej transakcji. Wobec powyższego, nie można przyjąć, aby abonament był zapłatą za zwolnioną z podatku VAT usługę telewizji”.

Charakter opłat z tytułu abonamentu radiowo-telewizyjnego był także przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dn. 16.03.2010 r. (sygn. akt: K 24/08), w którym wskazał, iż ” (…) Jednym z obowiązków ciążących z mocy Konstytucji na „każdym” (a więc na osobie fizycznej – zarówno obywatelu, jak i cudzoziemcu – oraz na osobie prawnej) jest ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie zasadniczej (art. 84), natomiast nakładanie danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy (art. 217 Konstytucji III RP). Wyrażenie „ciężary i świadczenia publiczne” ma najszerszy zakres znaczeniowy, z kolei „daniny publiczne” są kategorią „świadczeń publicznych”. Daniny te to świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych, a zaliczają się do nich podatki, rozmaite opłaty administracyjne (np. adiacenckie) oraz cła (patrz: definicja podatku w orzeczeniu z dn. 29.05.1996 r., sygn. akt: K 22/95, OTK ZU nr 3/1996, poz. 21), a także abonament RTV (patrz: pkt VI.1.4. uzasadnienia). Z art. 217 Konstytucji wynika tzw. władztwo daninowe (zwane też podatkowym) państwa, a więc prawo stanowienia i egzekwowania danin publicznych, w czym państwo dysponuje znacznym stopniem swobody”.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszego stanu faktycznego, należy wskazać, iż okoliczność, iż zawarto umowę z operatorem świadczącym usługi polegające na dostępie do różnorakich programów telewizyjnych, w tym programów telewizji publicznej, pozostaje bez wpływu na obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej, która pozostaje ściśle skorelowana z samym faktem używania odbiornika, niezależnie od tego, które programy są za jego pomocą odbierane lub czy w ogóle osoba używająca odbiornik telewizyjny ma lub nie ma zamiaru korzystania z oferty programowej telewizji publicznej. Tym samym, dokonanie zapłaty opłaty abonamentowej nie świadczy o uiszczeniu podwójnej opłaty za tą samą usługę, która miałaby polegać na dostępie do tych samych programów. Taką usługę oferuje tylko operator, a opłata abonamentowa to ww. przymusowe świadczenie publiczne, nałożone w drodze ustawy, na każdego kto tylko używa odbiornik telewizyjny lub radiowy. Nie jest możliwym także, w obowiązującym stanie prawnym, aby to operator, oferujący usługi polegające na dostępie do telewizji regulował przedmiotową opłatę zamiast posiadacza odbiornika telewizyjnego. Podobnie okoliczność, iż dostęp do programów telewizyjnych jest realizowany poprzez telewizję satelitarną albo za pomocą anteny naziemnej pozostaje bez wpływu na obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej.

Dodatkowo, odnosząc się do charakteru opłaty abonamentowej, należy wskazać, iż jest ona opłatą, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, iż w przypadku gdy odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III Ordynacji podatkowej stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są organy inne niż organy podatkowe. Zatem na mocy tego przepisu, do opłat abonamentowych będzie miał zastosowanie m.in. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, iż zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Tym samym, także obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej będzie ulegał przedawnieniu w ww. terminie. Powyższe oznacza, iż w stanie faktycznym opisanym w powyższym zapytaniu, obowiązek zapłaty abonamentu radiowo-telewizyjnego za rok 2008 ulegnie przedawnieniu z upływem 2013 r.

Ponadto, w ww. ustawie o opłatach abonamentowych ustawodawca wprowadził katalog zwolnień od obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej. Szczegółowe wyliczenie zostało zawarte w art. 4 ust. 1 u.o.a. Celem przykładu, do kręgu osób uprawnionych do zwolnienia od opłat abonamentowych są m. in.: osoby, które ukończyły 75 rok życia, osoby zaliczone do I grupy inwalidzkiej, kombatanci będący inwalidami wojennymi lub wojskowymi, osoby, które ukończyły 60 lat i mają prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego wynagrodzenia. A także, na podstawie art. 10 ust. 1 u.o.a., w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3 (tzw. opłatę karną), oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu.

Lidia Niksa – aplikantka radcowska, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 21.04.2005 r. o opłatach abonamentowych – Dz.U. Nr 85, poz. 728 z późn. zm.
  2. Rozporządzenie KRRiT z dn. 16.02.2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych – Dz.U. Nr 29, poz. 152 z późn. zm.
  3. Ustawa z dn. 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa – Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn.zm.
  4. Ustawa z dn. 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji – Dz.U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141 z późn. zm.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl