Czy pracodawca może odmówić udzielenia zaległego urlopu wypoczynkowego?

„Mam zaległy urlop za 2012 i 2013 rok (plus cały z tego roku). Do dnia 07.10.2014 przebywałem na zwolnieniu lekarskim (brak możliwości wykorzystania zaległego urlopu). Po powrocie do pracy i zrobieniu badań kontrolnych (zwolnienie powyżej 31 dni) wysłałem wniosek o zaległy urlop motywując brakiem możliwości wykorzystania do 30.09. Pracodawca nie udziela żadnej informacji czy akceptuje wniosek czy nie. Pragnę nadmienić, że jest osoba która została zatrudniona na moje miejsce i wykonuje moje obowiązki. Moje pytanie brzmi: czy pracodawca może odmówić w tej sytuacji udzielenia zaległego urlopu? Czy bezpośredni przełożony powinien zakomunikować o akceptacji (bądź nie), a w przypadku braku akceptacji podać powód odmowy?”

Pracownikowi przysługuje zaległy urlop wypoczynkowy za 2012 i 2013 r. Po powrocie do pracy i zrobieniu badań kontrolnych pracownik złożył wniosek o zaległy urlop wypoczynkowy, uzasadniając że nie miał możliwości wykorzystania urlopu do 30 września z uwagi na nieobecność w pracy z powodu choroby. Pracodawca nie udzielił odpowiedzi w przedmiocie urlopu, ani go nie udzielił ani nie odmówił.

Pytanie dotyczy tego, czy pracodawca może w tej sytuacji odmówić udzielenia zaległego urlopu wypoczynkowego, oraz czy pracodawca powinien poinformować pracownika o udzieleniu mu bądź nie udzieleniu mu urlopu.

Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, którego to prawa pracownik nie może się zrzec (art. 152 Kodeksu pracy). Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo (art. 161 K.p.). Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów ustalonym przez pracodawcę z uwzględnieniem wniosków pracowników i konieczności zapewnienia normalnego toku pracy, a w razie nieustalenia planu urlopów w określonych okolicznościach – termin urlopu ustala pracodawca po porozumieniu z pracownikiem (art. 163 § 1 i 11 K.p.). Zgodnie z art. 168 K.p. urlop niewykorzystany w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 powinien być udzielony najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Warto powołać również orzeczenie Sądu Najwyższego z dn. 02.09.2003 r., sygn. akt: I PK 403/02, OSNP 2004/18/310, w którym Sąd stwierdził, że pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz zgodnie z art. 168 K.p., musi udzielić mu urlopu w terminie określonym w tym przepisie. Ustawodawca zapewnia w ten sposób normatywnie określoną gwarancję urlopu wypoczynkowego, który – żeby spełniał swą właściwość – musi być udzielany w czasie sprzężonym relewantnie z procesem pracy (por. wyrok SN z dn. 07.05.2008 r., sygn. akt: II PK 313/07, OSNP 2009/17-18/229).

Udzielenie urlopu zgodnie z art. 168 K.p. jest obowiązkiem pracodawcy, którego niewykonanie naraża pracodawcę na odpowiedzialność za wykroczenie przeciwko prawom pracownika na podstawie art. 282 § 1 pkt 2 K.p. Brak wypełnienia obowiązku udzielenia urlopu do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego nie oznacza, że pracownik może wykorzystać ten urlop wypoczynkowy w terminie dowolnie przez siebie wybranym. Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dn. 05.12.2000 r., sygn. akt: I PKN 121/00, OSNP 2002/15/353. W powołanym orzeczeniu SN stwierdził, że zawiadomienie pracodawcy o rozpoczęciu zaległego urlopu wypoczynkowego nie usprawiedliwia nieobecności pracownika w pracy oraz naruszenie przez pracodawcę obowiązku udzielania pracownikowi urlopu wypoczynkowego za dany rok w terminie określonym w Kodeksie pracy, nie uprawnia pracownika do rozpoczęcia po tym terminie urlopu bez zgody pracodawcy.

Zatem pracownik nie może bez zgody pracodawcy rozpocząć zaległego urlopu wypoczynkowego.

W przedmiotowej sprawie, ponieważ pracownik nie miał możliwości wykorzystania w terminie do dnia 30 września zaległego urlopu wypoczynkowego powinna zostać podjęta próba uzgodnienia terminu wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego.

Samodzielnie, bez zgody pracodawcy, udanie się na urlop wypoczynkowy może zostać ocenione jako nieusprawiedliwienie nieobecności w pracy, a to może być zakwalifikowane jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych i w konsekwencji doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 K.p. Należy mieć także na uwadze, że pracodawca, odmawiający bez uzasadnionej przyczyny udzielenia urlopu zaległego, dopuszcza się ciężkiego naruszenia swoich obowiązków wobec pracownika (por. wyrok SN z dn. 12.08.2004 r., sygn. akt: III PK 32/04).

dr Paulina Matyjas-Łysakowska – radca prawny, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 26.06.1974 r. Kodeks pracy – tekst jedn. Dz.U. z dn. 04.11.2014 r. poz. 1502.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl