Czy skutkiem nieujawnienia dochodu (darowizny) w deklaracji podatkowej może być nałożenie „karnego podatku” oraz grzywny?

„W 2007 r. kupiłem mieszkanie, na zakup którego znaczną część pieniędzy dostałem od rodziców (nie została sporządzona umowa darowizny zgłoszona do US). Osiągnąłem dochód, który nie został zgłoszony do US i nie zapłaciłem od niego podatku. US na moim PIT za 2006 r. nie wychwycił tego (wydatki większe niż przychody). Jako że dochody nieujawnione nie ulegają przedawnieniu (wyrok NSA z 2011 r.), to czy US może na chwilę obecną wymierzyć karny podatek od tej kwoty i w jakiej wysokości? Wydanie tego nieujawnionego dochodu nastąpiło ponad 5 lat temu, widoczne było na PIT za 2006 r, a ile lat wstecz  US ma prawo kontrolować PIT?”

Zaczynając rozpatrywanie problematyki dotyczącej powyższego zapytania należy wskazać kilka najważniejszych obszarów, po których warto się poruszać. Wypada zatem prześledzić kwestie począwszy od wyjaśnienia istoty darowizny w odniesieniu do podatku dochodowego od osób fizycznych, nieujawnienie dochodu w deklaracji podatkowej za dany rok i skutki takiego zaniechania, a także kwestię przedawnienia nieujawnionego dochodu.

Kiedy darowizna podlega opodatkowaniu?

Pierwszą kwestią jaką należy ustalić, to kiedy darowizna podlega opodatkowaniu. Pomimo braku sporządzenia umowy darowizny w omawianym przypadku, przekazane w ten sposób pieniądze – „z ręki do ręki” – będzie przez fiskus traktowane jako darowizna. Otrzymane od rodziców pieniądze sytuują Pana w I grupie podatkowej, co oznacza, że kwotą wolną od podatku będzie 9.637 zł. Kwota ta ustalana jest na okres 5 lat i należy go liczyć od roku poprzedzającego ostatnią darowiznę, a więc obliczając powyższą kwotę, należy zsumować wartość wszystkich pieniędzy, jakie otrzymał Pan od rodziców w ciągu ostatnich 5 lat.

Przedawnienie zobowiązania podatkowego

W tym miejscu należy wskazać rzecz bardzo ważną, otóż pojawia się często problem czy przedawnienie zobowiązania podatkowego następuje po upływie 5 czy 6 lat, a wynika to ze sposobu obliczania – okres sześciu lat bierze się stąd, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, ale licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jeżeli złożył Pan zeznanie podatkowe za 2006 r. w terminie do 30.04.2007 r. wówczas doliczamy pięć lat i mamy przedawnienie w 2012 r. Przedawnienie to odnosi się jednak do ujawnionych dochodów, co ma istotne znaczenie w omawianej sprawie. Gdy kwota darowizny przekroczy 9.637 zł, wówczas powstaje obowiązek poinformowania o tym fakcie urzędu skarbowego.

Kolejną sprawą, którą należy rozstrzygnąć, jest kwestia kiedy i czy w ogóle możemy mówić o przedawnieniu dochodu nieujawnionego w deklaracji podatkowej. Decydujące znaczenie ma tu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dn. 26.09.2011 r. sygn. akt: II FSK/1138/10, który orzekł, iż przedawnienie dotyczy jedynie dochodu znanego i ujawnionego organom podatkowym, a nie dochodu ukrytego, a o takim mówimy w omawianej sytuacji. „Okoliczność przedawnienia może zwolnić podatnika od obowiązku zapłaty podatku należnego na skutek uzyskania (kiedyś) dochodu, ale nie zwalnia strony, która chce się uwolnić od obowiązku zapłaty innego podatku (od nieujawnionych źródeł), od wykazania pokrycia posiadanych środków w przychodach opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. […] Należy rozdzielić hipotetyczny obowiązek zapłaty podatku od (kiedyś) uzyskanego dochodu i ewentualnego przedawnienia od obowiązku udokumentowania posiadanych środków w postępowaniu o opodatkowanie dochodu z nieujawnionych źródeł” – czytamy w sentencji wyroku.

Mówiąc najprościej mamy tu taką sytuację, w której nie może Pan w celu uniknięcia opodatkowania przychodów niemających pokrycia w ujawnionych źródłach powołać się na przychody wcześniej ukryte przed opodatkowaniem, co do których termin przedawnienia zobowiązań podatkowych już upłynął. A zatem przedawnienie zobowiązania podatkowego nastąpi tylko wówczas, gdy nastąpi jego konkretyzacja poprzez doręczenie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe od nieujawnionych źródeł.

Zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 75% dochodu!

W omawianej sprawie, darowizna której Pan nie ujawnił w zeznaniu podatkowym, nie ulega przedawnieniu, zatem pojawia się pytanie – jakie skutki niesie za sobą taki stan rzeczy. W zapytaniu padło stwierdzenie „karny podatek” – jednak takie sformułowanie nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Generalną zasadą jest opodatkowanie zryczałtowanym podatkiem dochodowym od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach – w wysokości 75% dochodu (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Postępowanie wyjaśniające

W tej sytuacji urząd skarbowy może wszcząć postępowanie wyjaśniające co do sprawdzenia, czy środki przeznaczone na zakup domu zostały ukryte. Wysokość przychodów z nieujawnionych źródeł ustala się poprzez zestawienie zgromadzonego majątku w roku podatkowym i latach poprzedzających. Jeżeli wydatki przewyższają ujawnione źródła dochodu wówczas podstawą opodatkowania będzie różnica pomiędzy wartością majątku i jego pokryciem.

Kara grzywny do 720 stawek dziennych i kara pozbawienia wolności

Niezależnie od opodatkowania 75% podatkiem za nieujawnione dochody, zastosowanie mieć w tej sytuacji będzie także Kodeks karny skarbowy, art. 54 § 1 tej ustawy mówi bowiem, że podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. – rodzaj kary jest uzależniony od wartości kwoty podatku narażonego na uszczuplenie.

Krzysztof Gołaszewski – aplikant radcowski, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.Ustawa z dn. 10.09.1999 r.
  2. Kodeks karny skarbowy – tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 186 z późn. zm.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl