Ochrona szablonu strony internetowej

Szybki rozwój Sieci powoduje, że każdego dnia na serwerach na całym świecie pojawiają się miliony nowych stron www. Jeżeli prowadzimy własny biznes w Internecie jest to dość duży problem, ponieważ łatwo możemy natknąć się na serwis podobny do naszego. W następstwie czego może dojść do odpływu klientów lub użytkowników, którzy przez pomyłkę mogą odwiedzać inną stronę, która będzie korzystać z naszych pomysłów, bądź też nawet wypracowanego wzoru graficznego. Warto zatem wszystkimi możliwymi sposobami ochronić layout (czyli szablon; szatę graficzną) naszego serwisu, aby do takiej sytuacji nie doszło.  

Wspomniany wyżej layout to wszystkie elementy graficzne, które wchodzą w skład utworu jakim jest strona www. Zaliczyć do niego możemy krój i rozmiar czcionki, logo, ikonki, przyciski, układ elementów na stronie i kolorystykę. Każdy z tych elementów możemy chronić osobno (a w szczególności pierwsze cztery składowe części wymienione wyżej), jak i łącznie. Jedynym wymogiem stawianym przez prawo jest konieczność, aby interfejs graficzny lub jego część składowa spełniały przesłanki utworu z art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Do przesłanek tych zaliczamy: indywidualny charakter utworu i konieczność, aby był to przejaw działalności twórczej człowieka. Mówimy wtedy o ochronie prawno-autorskiej. Po spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek nie musimy wykonywać żadnych dodatkowych czynności, takich jak zgłaszanie dzieła do odpowiednich organów lub rejestrów.

Ochrona prawna pojedynczych elementów za pomocą prawa autorskiego nie chroni całego szablonu strony internetowej, czyli układu i kompozycji tychże części składowych. Taką ochronę możemy uzyskać dopiero poprzez rejestrację strony www w postaci szaty graficznej jako wzór przemysłowy i jest to druga z możliwości ochrony jaką daje nam prawo. Zgodnie z art. 102 ustawy Prawo własności przemysłowej, wzorem przemysłowym jest „nowy i posiadający indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację”. Jak widzimy Urząd Patentowy przed rozpatrzeniem wniosku sprawdza czy zgłoszona szata graficzna jest nowa, czy ma indywidualny charakter, a na koniec czy jest ona postacią wytworu.

Pierwszy warunek pozwala już na wstępie odrzucić wnioski wszystkich osób, które pobrały darmowy szablon szeroko dostępny w Internecie, a także zgłoszenia klientów, którzy zakupili licencję na użytkowanie danego layoutu. Warto zwrócić szczególną uwagę na ten drugi przypadek. Wiele osób zakupując gotową szatę graficzną na popularnych serwisach oferujących takie usługi (np. Themeforest.net) nie zdaje sobie sprawy z tego, że nie nabywa prawa własności do niej, a otrzymuje wyłącznie licencję na wykorzystywanie jej na określonych polach eksploatacji.

Sprawa komplikuje się w momencie, w którym po zakupieniu licencji dochodzi do modyfikacji szablonu (przy czym zakupiona licencja musi na to zezwalać). Wtedy to mamy do czynienia z nowym utworem, ponieważ zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dn. 11.05.2007 r. (sygn. akt: I ACa 1145/06), każda, nawet najdrobniejsza zmiana w wyglądzie tworzy nowy utwór, który jest chroniony od początku. Takie przypadki należy jednak rozpatrywać indywidualnie, ponieważ wszystko zależy od rodzaju i treści podpisanej umowy.

Drugi warunek jaki należy spełnić to indywidualny charakter szablonu. Pojęcie to nie jest w pełni sprecyzowane w w/w ustawie, tak więc, aby zrozumieć jego istotę musimy prześledzić orzecznictwo polskich sądów, jak i doktrynę. Wskazują one, że utwór wyróżnia się indywidualnym charakter, kiedy powstaje na skutek procesów psychicznych u twórcy. Indywidualność w przypadku szaty graficznej strony internetowej możemy wykazać zastosowaniem elementów, które na zorientowanym użytkowniku wywołują wrażenie świeżości, czyli mówiąc prostszym językiem – wywołują przekonanie, że do tej pory nie spotkał się on z podobną koncepcją graficzną. Dlatego też warunek ten pozwala ograniczyć wydanie wzoru przemysłowego dla stron prostych, które zostały stworzone np. za pomocą szeroko dostępnych poradników w Internecie lub za pomocą generatorów stron internetowych (popularnych w branży SEO). W przypadku tej drugiej opcji warto też dodać, że wygenerowane komputerowo serwisy www nie są też chronione prawem autorskim, ponieważ nie są przejawem twórczej działalności człowieka.

Ostatni element konieczny do spełnienia to wymóg, aby layout był postacią wytworu. Warunek ten jest zazwyczaj spełniany przez wszystkie strony www, ponieważ oznacza on, że szablon ma wyróżniającą go kompozycję, układ oraz wielkość i krój czcionek. Wystarczy zatem tak naprawdę zmienić wielkość czcionki o kilka pikseli, abyśmy mogli mówić o wyróżniającej go kompozycji.

Podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wzór przemysłowy jest osoba, która posiada autorskie prawa majątkowe do szablonu i wszystkich elementów składowych layoutu. Może być to zatem grafik, który przygotował go, bądź też właściciel, który zapłacił grafikowi za stworzenie takiego utworu i posiada autorskie prawa majątkowego do niego. Istotną informacją jest też to, że jeżeli grafik wykorzystywał przy swojej pracy utwory innych autorów (np. płatne czcionki, bądź też gotowy zestaw przycisków) to musi on mieć możliwość udokumentowania posiadania licencji na ich wykorzystywania (zazwyczaj wymagana jest licencja komercyjna).

Ochrona szablonu strony internetowej nie jest ograniczona tylko do granic naszego kraju. Jeżeli obawiamy się konkurencji na arenie europejskiej to równie dobrze możemy zabezpieczyć się korzystając z ochrony w Office for the Harmonization In the Internal Market – OHIM (Urzędzie ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego) w Alicante jako wzór wspólnotowy. Dzięki temu nasz szablon może być chroniony we wszystkich krajach Unii Europejskiej (co zabezpiecza nas lepiej niż wzór przemysłowy). W OHIM możemy chronić oryginalny (pierwotny szablon) lub projekt strony www. Uprawnionym podmiotem do ochrony jest osoba, która zarejestrowała wzór (czyli osoba posiadająca autorskie prawa majątkowe do szablonu). Dlatego w tym wypadku niezwykle istotnym jest posiadanie wspomnianych wyżej praw lub zakupionej licencji do każdego pojedynczego elementu na. Po wykazaniu, że posiadamy prawo do rozporządzania, korzystania i pobierania opłat za korzystanie z utworu, wniosek może zostać rozpatrzony przez urząd, a po przejściu procedury nasz szablon może być chroniony. Wniosek do OHIM możemy składać bezpośrednio bądź przez Urząd Patentowy RP.

W chwili, w której stwierdzimy, że ktoś przywłaszczył sobie nasz utwór, skopiował bez opłaty lub bez zezwolenia dokonał jego modyfikacji możemy domagać się ochrony i zadośćuczynienia lub powrotu do stanu faktycznego przed naruszeniem naszych praw. Warto też dodać, że nawet bez rejestracji jako wzór przemysłowy nasz layout podlega ochronie prawno-autorskiej. Tak, więc nawet jeżeli jesteśmy autorami darmowego szablonu, który udostępniamy bez ograniczeń w Sieci osoby korzystające z niego muszą respektować postanowienia licencyjne (popularnym jest pobieranie darmowego layoutu i usuwanie ze stopki informacji o autorze, co zazwyczaj jest naruszeniem).

Autor: Cezary Zapała – młodszy prawnik, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 04.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631.
  2. Ustawa z dn. 30.06.2000 r. Prawo własności przemysłowej – Dz.U. z 2013 r. poz. 1410.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl