Postępowanie przy upadłości kontrahenta

Przedsiębiorca zapłacił podatek wynikający z faktury, której nie uregulował jego kontrahent. Dodatkowo okazało się, że dłużnik jest niewypłacalny, co stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości. Jak w takiej sytuacji rozliczyć Vat?

„Prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą – wykonuję dokumentację na zlecenia innych firm/osób. Wykonałem usługę, wystawiłem fakturę, kontrahent nie zapłacił faktury – ogłosił upadłość. Zapłaciłem podatki związane z wystawioną fakturą. Syndyk masy upadłościowej wysłał odpowiednie informacje, ja wysłałem odpowiednie zgłoszenie wierzytelności – do sądu, zgodnie z informacją i pouczeniem na dokumentach otrzymanych od syndyka. Minęło prawie dwa lata i nie ma żadnej informacji w tym zakresie – czy mam nadal \”bezczynnie\” czekać? Czy po takim czasie mogę (jak?) oczekiwać, że zapłacone podatki zostaną zaliczone na poczet obecnych do zapłacenia, a tamte zapłacę, gdy otrzymam zwrot od syndyka? Proszę o wyjaśnienie tej sytuacji.”

Opisany stan faktyczny należy przeanalizować pod kątem zagadnień zarówno prawa podatkowego jak i upadłościowego. Przedsiębiorcę, podatnika VAT, dotknął częsty w praktyce problem zapłaty tak zwanego „złego” podatku od towarów i usług. Zapłacił podatek, wynikający z faktury, której nie uregulował jego kontrahent. Dodatkowo okazało się, że dłużnik jest niewypłacalny – co stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości i pociąga za sobą daleko idące konsekwencje.

Co do zasady – podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Jednakże, przepisy wprowadzają warunki, po spełnieniu których taka korekta będzie możliwa.

Po pierwsze czynność, dla której obrotem (podstawą opodatkowania) jest wierzytelność nieściągalna, powinna zostać wykonana na rzecz podatnika VAT, zarejestrowanego jako podatnik czynny, a w czasie tej czynności dłużnik nie może być w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji. Analogiczne wymogi wierzyciel i dłużnik muszą spełniać na dzień złożenia deklaracji podatkowej, w którym dokonujemy korekty. Dodatkowym warunkiem jest to, że od daty faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata licząc od końca roku, w którym została wystawiona. Dla porządku należy dodać, że według art. 89a ust. 1a ustawy o podatku od towarów i usług (VAT), nieściągalność uważa się za uprawdopodobnioną w przypadku gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

W przedstawionym stanie faktycznym, w stosunku do kontrahenta przedsiębiorcy właściwy sąd wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W związku z tym, w analizowanym przypadku nie będzie możliwości korekty, a tym samym odzyskania „złego” VAT-u ze względu na fakt, iż dłużnik jest „w trakcie” postępowania upadłościowego.

Zasadniczo postępowanie upadłościowe dzieli się na dwa etapy. Pierwszy nazywamy postępowaniem w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Kończy się ono postanowieniem, w którego rezultacie – upraszczając – sąd ogłosi, lub nie, upadłość dłużnika. Następnie, po ogłoszeniu upadłości toczy się dalsze postępowanie przed sądem upadłościowym. To w nim w ostatecznie rozstrzyga się, które wierzytelności dłużnika zostaną uregulowane na rzecz wierzycieli. Może jednak zdarzyć się tak, że żaden z wierzycieli nie uzyska zaspokojenia.

W opisywanym przypadku przedsiębiorca zgłosił swoją wierzytelność w sposób poprawny formalnie. To oznacza, że podlegała ona sprawdzeniu przez syndyka czy znajduje się w księgach dłużnika, a w ostateczności prawdopodobnie została umieszczona na tak zwanej liście wierzytelności, czyli swoistym „katalogu” długów, które obciążają upadłego. Długi te podlegają zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym wedle przepisanej prawem procedury. Wierzytelności są podzielone na kategorie. Im wyższa kategoria, tym teoretycznie większe prawdopodobieństwo, że pieniądze wrócą do wierzyciela. W opisywanym przypadku należy sprawdzić czy lista wierzytelności została sporządzona. O fakcie tym obowiązkowo ogłasza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (dostępnym obecnie w wersji elektronicznej w Internecie). Jeżeli tak, to każdy zainteresowany może przejrzeć ją w sekretariacie sądu, który prowadzi postępowanie. To z niej dowiemy się do jakiej kategorii i w jakiej wysokości zaliczona została nasza wierzytelność. W opisywanym przypadku mamy do czynienia z postępowaniem upadłościowym polegającym na likwidacji majątku dłużnika, tj. jego spieniężeniu. Od wielkości tego majątku będzie zależało czy nasza należność zostanie zaspokojona.

Gdyby nie udało się odzyskać pieniędzy, możemy liczyć na dodatkową, prawną „furtkę”, która może złagodzić nasze straty. Mianowicie, zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), wierzytelności nieściągalne, które uprzednio zostały zarachowane jako przychody należne i których nieściągalność została uprawdopodobniona uznaje się za koszty uzyskania przychodu. Oznacza to, że jeżeli nieściągalność została udokumentowana w sposób szczegółowo opisany w ustawie o PIT, można daną wierzytelność zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu. Uprawdopodobnić nieściągalność można: postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego albo postanowieniem sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzeniu postępowania upadłościowego, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, a także postanowieniem o ukończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, ewentualnie protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.

Podsumowując przedsiębiorca z racji ogłoszenia upadłości kontrahenta nie będzie mógł dokonać korekty zapłaconego VAT-u z nieściągalnej faktury, jednakże powinien sprawdzić na jakim etapie jest postępowanie upadłościowe. Ponadto może skorzystać z możliwości zaliczenia nieściągalnych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodu.

Marcin Andrzejewicz – aplikant radcowski, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. 1. Ustawa z dn. 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług – Dz.U. z 2011 r. Nr 177 z późn. zm., ost. zm. z 2014 r. poz. 1662.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl