Tworzenie baz danych

„Czy dziełem może być stworzenie wzoru bazy danych oraz jej uzupełnienie o dane firm? Dzieło obejmuje: stworzenie wzoru bazy danych w formacie xlsx oraz uzupełnienia bazy o następujące informacje: nazwa firmy, dane teleadresowe, kwota wsparcia, procent wsparcia, osoba kontaktowa, krótkie informacje o firmie.”

Problematyka baz danych w polskim porządku prawnym uregulowana jest w dwóch ustawach: o ochronie baz danych oraz w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ustalenie, który z aktów prawnych jest dla nas w danej sytuacji istotny, związany jest z późniejszą ochroną prawną jaka nam przysługuje. W oparciu o wspomniane ustawy baza danych może być chroniona sui generis (w sposób swoisty) na podstawie ustawy o ochronie baz danych, bądź też – jeżeli spełnia wskazane przez ustawodawcę przesłanki – za pomocą przepisów znajdujących się w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Chcąc traktować bazę danych jako dzieło, czyli inaczej rzecz ujmując – jako utwór, musi ona spełniać warunki wskazane w pierwszej części jej definicji legalnej („Baza danych oznacza zbiór danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej systematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym środkami elektronicznymi (…) – art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie baz danych), a także w art. 3 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ustawodawca uznał, że baza danych jako całość winna mieć twórczy charakter w zakresie doboru, układu lub zestawienia uwzględnionych w niej danych, ponadto musi być stworzona bez uszczerbku dla praw do wykorzystywanych utworów oraz może zawierać materiały niechronione. Jak rozumieć powyższy przepis?

Najważniejszą przesłanką jaką musi spełniać baza danych, aby była objęta przepisami prawa autorskiego jest konieczność, aby dobór, układ lub zestawienie miało twórczy charakter. Jak wskazują J. Barta i R. Markiewicz w „Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, LEX, 2011” twórczość w tym rozumieniu nie może opierać się na standardowych zasadach, np. kryterium alfabetycznym, czy chronologicznym. Zatem jeżeli zestawienie składa się z popularnego wzoru i prostych informacji (np. spis jednostek samorządu terytorialnego czy książka telefoniczna) nie możemy mówić o oryginalności i twórczości. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 11.01.2005 r., sygn. akt: I ACa 154/04 orzekł, iż „znamion intelektualnej twórczości nie można się dopatrywać w doborze materiałów, informacji, danych, gdy taki dobór jest całkowicie zdeterminowany celem zbioru lub gdy ma charakter oczywisty. Dzieło będące wynikiem pracy rutynowej bądź rezultatem możliwym do osiągnięcia przez osoby podejmujące się tego samego zadania nie ma charakteru twórczego.”. Jeżeli baza danych została stworzona bez braku swobody w trakcie dokonywania wyboru jej elementów i układu to nie jest możliwe traktowanie jej jako utwór w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przesłanka twórczości może być natomiast spełniona jeżeli baza danych jest w jakimś stopniu oryginalna, tj. różni się od standardowego wzoru lub została stworzona z jakąś przewodnią myślą autora i zawiera ślad jego działalności. Może się to zatem objawiać w wyborze, bądź systematyce elementów bazy o ile dobór i wzór nie są oczywiste.

Przepisy prawa autorskiego chronią bazę danych jako całość, czyli zbiór danych połączony z układem (szablonem/wzorem), który wyznaczył charakter zebranych elementów i pozwala nam z tej bazy w sposób efektywny korzystać. Dlatego mówiąc o bazach danych nie rozpatrujemy ochrony każdego znajdującego się w niej elementu z osobna. Nie rozdzielamy szablonu od poszczególnych elementów. Nie oznacza to, że poszczególne elementy znajdujące się w danej bazie danych nie mogą być chronione osobno. Chcąc zilustrować, wyobraźmy sobie sytuację, w której tworzymy bazę danych z muzyką wybranego zespołu muzycznego. Ochronie prawnoautorskiej podlegają wszystkie nagrane przez niego utwory (zazwyczaj prawo do nich ma wydawca), natomiast my posiadamy ochronę prawnoautorską do samej bazy danych. Przykład ten doskonale odzwierciedla również problematykę drugiej przesłanki wskazanej w art. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ustawodawca wskazuje nam, że nasza baza danych może być chroniona jeżeli została ona stworzona bez uszczerbku dla praw do wykorzystywanych utworów. Oznacza to, że w przypadku kiedy elementy znajdujące się w naszej bazie danych należą do innego podmiotu to, aby je wykorzystać musimy posiadać licencję lub prawo do ich wykorzystywania. Nawiązując do podanego przeze mnie przykładu – jeżeli tworzymy bazę danych z utworami danego zespołu musimy mieć prawo do ich wykorzystywania poprzez nabycie odpowiedniego zezwolenia od podmiotu praw autorskich (np. wydawcy). W przypadku, gdy wykorzystamy utwór należący do innego podmiotu (który jest chroniony) jako element naszej bazy danych to prawo nie daje ochrony prawnoautorskiej dla takiej bazy danych, a co za tym idzie nie możemy mówić o takiej bazie danych, jako o utworze.

Ustawodawca wskazuje również, że elementy znajdujące się w bazie danych nie muszą być koniecznie chronione przez przepisy prawa autorskiego, aby cała baza była chroniona. Dzięki temu użycie w bazie danych faktów naukowych, danych faktograficznych, bądź innych, które nie posiadają cech oryginalności jest dozwolone i nie powoduje, że utracimy możliwość ochrony naszej bazy danych. Jeżeli jesteśmy w stanie wykazać, że nasza baza danych nie składa się wyłącznie z prostych informacji i popularnego wzoru, a tworząc ją wykreowaliśmy niestandardowy układ, który ma cechy twórcze to w takim wypadku zastosowanie nawet faktów naukowych czy też ogólnodostępnych przepisów prawa nie spowoduje, że tracimy ochronę. Musimy jednak pamiętać, że nie będziemy mogli nazwać naszej bazy danych utworem w sytuacji, gdy zastosowaliśmy proste kryteria (np. tylko alfabetyczne), a elementy znajdujące się w niej są oczywiste (dostępne bez ograniczeń).

Jeżeli nasza baza danych spełnia te przesłanki, a uważam, że w przytoczonym na początku artykułu przypadku tak jest, to możemy mówić o niej jako o utworze (dziele) zgodnie z wymogami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Warto też na koniec zaznaczyć, że wskazanej w tym tekście ochronie podlega sama baza danych, a nie nośnik na którym jest ona zapisana, bądź program komputerowy, który przetwarza zawarte w niej dane, które stanowią przedmiot innej ochrony.

Cezary Zapała – młodszy prawnik, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k. Lublin

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dn. 27.07.2001 r. o ochronie baz danych – Dz.U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1402 z późn. zm.
  2. Ustawa z dn. 04.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.

Publikator: Onet Biznes, Prawopl