Upadłość w działalności gospodarczej

„Mój mąż w wieku 20 lat założył firmę. W tej chwili ma 25 i z końcem 2015 r ją zamknął. Zrobił to na prośbę swojego ojca, który miał mu wszystko prowadzić i robić wszelkiego typu opłaty. W tym czasie podnajęli 2 lokale oczywiście nic z tego nie wyszło i na chwilę obecną dowiedzieliśmy się, że mąż ma ogromne zadłużenie. Gdzie możemy sprawdzić jego zadłużenie dokładnie? ZUS również nie był opłacany ale to już udało mi się ustalić i załatwić układ ratalny dla męża. Wiemy ze wszystkiego typu pisma i faktury wystawiał ojciec męża i sami nie wiemy czy można coś z tym zrobić. Czy np. istnieje opcja umorzenia jakoś tych długów, czy może warto ogłosić upadłość? Czy w ogóle cokolwiek się da zrobić w tej sprawie gdy była to działalność gospodarcza?”

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, za wynikłe z niej zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem. Oznacza to, że wierzyciele mogą dochodzić swoich należności zarówno z majątku „firmowego” jak i majątku prywatnego przedsiębiorcy. Odpowiedzialność całym majątkiem nie ogranicza się jedynie do majątku nabytego podczas prowadzenia działalności, ale ma odniesienie również do majątku zgromadzonego przed rozpoczęciem działalności.

W przedstawionym stanie faktycznym wskazano, iż Pani małżonek zarejestrował działalność gospodarczą. Natomiast, prowadzenie firmy powierzył swojemu ojcu. Analizując powyższą kwestię, należy zastanowić się czy ojciec był prawidłowo umocowany do prowadzenia spraw przedsiębiorstwa.

W tym miejscu należy zauważyć, iż przedsiębiorca może ustanowić pełnomocnika do wykonywania czynności związanych ze sprawami przedsiębiorstwa. Instytucja pełnomocnictwa została określona w art. 98 – 109 ustawy Kodeks cywilny. Istota pełnomocnictwa polega na upoważnieniu pełnomocnika do działania w imieniu i ze skutkami dla mocodawcy czyli na tzw. jego rachunek (koszt i ryzyko). Ze względu na zakres umocowania można wyróżnić: pełnomocnictwo ogólne do czynności zwykłego zarządu (np.: prowadzenia bieżących spraw przedsiębiorstwa, płacenie podatków, wystawianie faktur), pełnomocnictwo do czynności prawnych określonego rodzaju oraz pełnomocnictwo do poszczególnych czynności prawnych. Jeśli jednak pełnomocnik nie ma umocowania tzn. przedsiębiorca nie udzielił żadnego pełnomocnictwa, lub przekroczył jego zakres to mamy do czynienia z rzekomym pełnomocnikiem „falsus procurator”. Zgodnie z art. 103 K.c., ważność takiej czynności prawnej dokonanej przez pełnomocnika działającego bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu zależy od jej potwierdzenia przez przedsiębiorcę, w którego imieniu umowa została zawarta. Kontrahent może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy, staje się ona wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu. Wskazać należy, że falsus procurator obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła.

W przypadku gdy, w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej powstał dług, to dane przedsiębiorstwa mogą być wpisywane do jednego z biur informacji gospodarczej, czyli rejestrów dłużników.

Niemniej jednak, zauważyć należy, że obowiązujące prawo umożliwia dłużnikom uchylanie się od płatności. Gwarantuje to art. 117 § 2 K.c., który stanowi, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia, przy czym zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. W świetle art. 118 K.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wynoszą 3 lata. Koniecznym jest podkreślenie, że roszczenie przedawnione wciąż istnieje, wierzyciel może wytoczyć powództwo o zapłatę jednakże dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia, a powództwo w tym przedmiocie winno być oddalone.

Odnosząc się natomiast do tematu upadłości to należy wskazać że, od stycznia 2016 roku po nowelizacji ustawy Prawo upadłościowe, osoby, które wyrejestrowały działalność gospodarczą, mogą skorzystać z procedury upadłości konsumenckiej. Wniosek o upadłość konsumencką można złożyć następnego dnia po wyrejestrowaniu się z CEIDG. W tym miejscu należy podkreślić, iż zgodnie z art. 10 w/w ustawy, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Natomiast pojęcie niewypłacalności zostało zdefiniowane jako utrata zdolności dłużnika do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Jednakże należy pamiętać, iż w trybie art. 4914 ust. 1 cyt. ustawy, sąd oddali taki wniosek, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Nadto, zgodnie z art. 4914 ust. 2 wskazanej ustawy, sąd oddali również wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie 10 lat przed dniem zgłoszenia wniosku:

1) w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, zostało umorzone z przyczyn innych niż na wniosek samego dłużnika;

2) ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono na podstawie przepisu art. 49120 ustawy prawo upadłościowe;

3) dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości – powyższy warunek dotyczy np.: osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, którzy nie złożyli wniosku o upadłość na zasadach ogólnych, bądź złożyli go z przekroczeniem terminu ustawowego;

4) czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli – np.: gdy dłużnik przekaże nieruchomość w formie umowy darowizny na rzecz osób bliskich celem uniknięcia z egzekucji.

Jednakże, ustawodawca przewidział wyjątek od wskazanych powyżej przesłanek. Sąd może, pomimo ich wystąpienia w drodze wyjątku, przeprowadzić postępowanie upadłościowe konsumenckie jeżeli uzna, że przeprowadzenie takiego postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitaryzmu.

Innymi podstawami oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, mogą być:

a) sytuacja, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów;

b) sytuacja, w której majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Jeżeli sąd przychyli się do wniosku o ogłoszenie upadłości, zostanie wydane postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, z której zostaną zaspokojone roszczenia wierzycieli. Sąd po wykonaniu ostatecznego planu podziału stwierdza zakończenie postępowania upadłościowego. W terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego upadły będący osobą fizyczną może złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie pozostałej części zobowiązań, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym.

Anna Grabek- aplikantka radcowska

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dn. 23.04.1964 r. Kodeks cywilny – tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.

2. Ustawa z dn. 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe – Dz.U. z 2015 r. poz. 233 z późn. zm.

Publikator: PrawoPL, Onet Biznes